Als Levenseinde Doula & rouwcoach schoof ik aan als panellid bij het symposium, georganiseerd door de Funeraire Academie eind november 2025. Ik deelde mijn ervaringen en sprak namens al mijn collega Levenseinde Doula's. Want ook hier was men aangenaam verrast dat Levenseinde Doula's kunnen ondersteunen bij het levenseinde.

De lessen blijven waardevol, en om die reden zet ik het nog eens op een rijtje. Zeker nu, in de Week van de Euthanasie (9-15 februari 2026). Het belangrijkste dat ik uit de middag met diverse sprekers, panelleden, inbreng vanuit het publiek en onderzoeksresultaten haalde:

🌟 Ook het medisch handelen kan geritualiseerd worden. De routine van stappen maakt het herkenbaar en geeft houvast.

🌟 Rituelen brengen structuur, rust en helderheid in mogelijke chaos.

🌟 Rituelen hebben vele vormen. Niet alleen een kaars of een bloem, maar ook neuriën, stilte, proosten, een kleding party of garage sale, een appeltaart, een pan soep en een rock playlist keihard aanzetten.

🌟 Rituelen kunnen gerust ook 'lelijk', hard of niet gezellig zijn. Als er boosheid, schuld, wrok is dan is het van belang dat dit niet in je lichaam blijft hangen. Daar word je ziek van. Krijsen, stampen, rennen, brieven verbranden: allemaal goed.

🌟 Het is aan de familie zelf om te ontdekken en bepalen of, en welke, rituelen hen ondersteunen.

🌟 Als we het hebben om verbinding, dan gaat het eigenlijk niet altijd om de verbinding met de ander. Deep down gaat het om de verbinding in onszelf. Daar waar we onszelf een beetje zijn vergeten, boos bleven en hard werden: kan een ritueel weer zachtheid brengen. Levenslust en liefdevol gevoel. Eerst in jezelf, en dan komt dit gevoel ook naar buiten, naar de ander.

🌟 En ja, een rituelen kan ook de verbinding leggen tussen degene die gaat en degenen die blijven, als die een andere mening of visie hebben over diens levenseinde keuzes. Elkaar weer leren begrijpen, op de laag eronder: wat de waarde is, wat ieder belangrijk vindt. Vanuit dat oogpunt kun je met elkaar vaak nieuwe perspectieven op het 'resultaat' zien.

🌟 Een figuurlijke of letterlijke ‘zand erover na een ruzie is ook een mooi ritueel, toch?
(bron: ansichtkaart met een grapje van Museum Tot Zover).

Bottom line: Het gaat om stilstaan. Aandacht geven aan iets speciaals. Een overgang.
Bij euthanasie gaat het om afscheid nemen. Op een gekozen moment.
Van het leven. En van elkaar. Zijn met het ongemak. Voor het sterven en erna.

De verbinding met de lijflijke aanwezigheid van degene die is gegaan, op een nieuwe manier leren verweven in je leven. De relatie en de liefde zijn er nog. En zullen altijd blijven. Hierbij stil staan en dit in je lijf voelen, is al een ritueel op zich.

Wat kan ik als Levenseinde Doula betekenen bij rituelen bij het levenseinde en euthanasie?

Huisarts Heleen de Kort, onderzoeker Iline Ceelen & en dagvoorzitter Martin J.M. Hoondert deelden waardevolle info over Rituelen rondom Euthanasie op het symposium van de Funeraire Academie. Ik legde uit wat ik doe als Levenseinde Doula & rouwcoach rondom rituelen:

Ik ben geen ritueelbegeleider - geen familielid - geen medisch specialist.
Ik ben de olie in de machine, waar het stroef loopt. Waar overzicht nodig is. Waar verbinding mist en mensen elkaar niet goed begrijpen. Waar tijd tekort lijkt te schieten. Waar angst, zorgen of niet-weten speelt. Waar te weinig mensen in het netwerk zijn (of uitgeput) om écht aanwezig te zijn in deze laatste belangrijke fase.

Als Levenseinde Doula begeleid ik bij levenseinde, afscheid & rouw. Doel: mensen met rust, vertrouwen & verbinding de laatste fase en erna te laten ervaren. Euthanasie biedt daarin iets unieks: je weet wanneer het moment komt. Dit kan helpen rust te creëren, dingen te benoemen, en afscheid te nemen op een manier die klopt. Voor zowel degene die gaat, als degenen die blijven.

Rituelen kunnen daarbij helpen. Echter, mijn werk is NIET een ritueel te creëren. Mijn doel is ruimte te creëren voor de belanghebbenden om te ervaren wat ZIJ nodig hebben. Dan ontdekken ze zelf of een ritueel nodig is, en hoe dat eruit ziet. Daarna kijken we hoe we dat gaan vormgeven, en wie of wat daarvoor nodig is.

Als Levenseinde Doula focus ik op 5 kern elementen:

1. Begeleiding bij goede afronding:
 Terugblikken & vooruitkijken. Alles zeggen & doen wat nodig is. Gesprekken voeren & visualisaties, waar mogelijk herstel van relaties of uitspreken van dankbaarheid.

2. Regie & voorbereiding op het sterfmoment zelf:
Verhelderen van wensen & het proces rondom euthanasie. Wat is mogelijk, wat zijn de stappen. Wat zijn rechten en plichten, en wat moet je regelen. Wie mag erbij zijn, wat wil je dat gezegd wordt, welke kleding & muziek is belangrijk. Wat wil je dat de arts doet bij aankomst?

3. Rituelen voor het overlijden:
Verkennen wat nog nodig is voor het overlijden: een afscheidsfeest, een laatste brief, afscheidsrituelen voor de laatste avond, met wie of met wie vooral niet.

4. Ondersteuning naasten in verbinding, begrip & voorbereiding op het afscheid:
Goede ‘understanding’ is wezenlijk voor goed afronden. Elkaar begrijpen, mogen uiten van angst, zorgen, verdriet en ook liefde naar elkaar. Als dat niet lukt: bemiddelen in hoe de rust te behouden en hoe ieder evt zelf kan afronden.

5. Na het overlijden de overgang verzachten voor nabestaanden:
Kijken wat nabestaanden nodig hebben om het verlies te verweven na het afscheid. Herinneren, rituelen thuis of elders, in stilte of samen. Ook voor kinderen belangrijk.

Samengevat: rust, vertrouwen, regie, verbinding & een gevoel van afronding.
Ook bij de situatie dat dit niet lukt: hoe kan iemand tóch afronden.

Want goed rouwen doet goed leven.
En goed leven doet goed sterven.

Wil je zelf stilstaan wat jij belangrijk vindt in jouw laatste levensfase, of die van je naaste?
Kijk eens of de Online Keuzekompas 'Al je wensen in kaart' iets voor je is. Stap voor stap weten wat er mogelijk is, wat jij belangrijk vindt, hoe je dit bespreekt met je naasten en hoe je dit vastlegt voor de gesprekken met artsen - wanneer dat op een dag nodig is.
Klik hier voor meer informatie.

---
Ik ben Kim Oostveen. Met Afgerond Afscheid begeleid ik bij levenseinde, afscheid & rouw. Zowel degene die gaat, als degenen die blijven. Zodat de cirkel rond is.